Hà Tĩnh, ngày 30 tháng 10 năm 2009
Kính gửi: thaolam@dantri.com.vn
Tôi viết bài này trên cơ sở tham khảo một số ý kiến hiện nay của các tác giả, xin gửi để đồng chí cùng tham khảo.

Thấy gì qua cách dạy văn của người Mĩ,
cách ra đề của người Trung Quốc?

Sau khi tìm hiểu cách dạy, cách học của người Mĩ qua bài Cô bé Lọ Lem (của nhà văn Pháp Charles Perrault ) tìm hiểu cách ra đề của người Trung Quốc 2 năm gần đây, tôi rút ra được một số bài học bổ ích, thiết thực sau đây xin được trao đổi cùng đồng nghiệp:
Về cách dạy:
Giáo viên chúng ta hiện nay vẫn còn thói quen dạy học theo kiểu truyền thụ kiến thức một chiều: giáo viên giảng giải, học sinh lắng nghe, ghi nhớ và biết nhắc lại đúng những điều mà giáo viên đã truyền đạt. Giáo viên chủ động cung cấp kiến thức cho học sinh, áp đặt những kinh nghiệm, hiểu biết, cách cảm, cách nghĩ của mình tới học sinh. Nhiều giáo viên chưa chú trọng đến việc tiếp thu, vận dụng kiến thức của học sinh cũng như việc chỉ ra cho người học con đường tích cực chủ động để thu nhận kiến thức. Do đó, có những giờ dạy được giáo viên tiến hành như một giờ diễn thuyết, thậm chí giáo viên còn đọc chậm cho học sinh chép lại những gì có sẵn ở giáo án. Giờ học tác phẩm văn chương vì thế vẫn chưa thu hút được sự chú ý của người học.
giáo trong tiết dạy bài Cô bé Lọ Lem thật nhẹ nhàng, thoải mái. Chỉ đọc phần tường thuật ghi chép qua tiết dạy thôi tôi đã thấy thích thú. Thích ở cách dẫn dắt học sinh tiếp cận bài giảng một cách tự nhiên, không áp đặt. Họ cùng học sinh hội thoại ( Cả tiết d ạy bài Cô bé Lọ Lem GV chỉ nêu 12 câu hỏi ) nhưng HS đủ nắm được thông điệp mà tác giả muốn gửi gắm. Tình tự tiết giảng được thực hiện hết sức linh hoạt, GV đưa HS đi từ khám phá này đến khám phá khác không nhàm chán, luôn bất ngờ với các em. Qua trao đổi một cách tự nhiên giữa giáo viên và học sinh các bài học làm người được rút ra một cách nhẹ nhàng phù hợp với tâm sinh lí của học sinh, không áp đặt khiên cưỡng chút nào. Trong quá trình trò chuyện, đàm thoại, học sinh được tôn trọng, khuyến khích, tự do thoải mái phát biểu chính kiến của mình. Qua tiết dạy, tình cảm, ý chí tích cực luôn được bồi đắp cho học sinh. Đó là ý chí vươn lên vượt qua hoàn cảnh, vượt qua chính mình, tự chịu trách nhiệm, ý thức chấp hành giờ giấc; là sự cảm thông, lòng vị tha đối với người khác, sự quý trọng tình bạn,…
Có người cho rằng dạy như thế là chưa đúng đặc trưng bộ môn văn. Theo tôi hoàn toàn ngược lại như thế. Trước hết phải nói giáo viên dạy bài này đã hướng dẫn học sinh tìm hiểu kĩ bài này ở nhà. Dạy truyện ngắn họ đã yêu cầu học sinh nắm được 3 yếu tố quan trọng đó là: tóm tắt tác phẩm, nhân vật, các chi tiết tiêu biểu. Từ đó qua đàm thoại gợi mở giáo viên đã dẫn dắt các em tìm ra bài học một cách nhẹ nhàng mà thấm thía.
Theo tôi, chúng ta cần đẩy mạnh đổi mới phương pháp dạy và học. Giáo viên phải từng bước chuyển từ phương pháp giảng dạy truyền thụ kiến thức một chiều sang phương pháp dạy học mới, trong đó học sinh dưới sự tổ chức, gợi mở, dẫn dắt của giáo viên tự mình chiếm lĩnh bài văn, tự rút ra những kết luận, những bài học cần thiết cho mình với sự chủ động tối đa. Có như vậy, học sinh mới thấy hứng thú và cảm thấy mình cũng là người “đồng sáng tạo” với tác giả.
Tôi tin chắc rằng, nếu chúng ta dạy được như thế, học sinh chẳng những thoải mái mà còn rất thích học văn. Học sinh sẽ có hứng thú, tập trung chú ý tích cực tham gia xây dựng bài, sáng tạo trong quá trình học tập. Sau này ra công tác nhất định họ sẽ hướng về ánh sáng, trọng lẽ phải, trọng tình bạn, tình người, chủ động trong cuộc sống...
Cùng với sự đổi mới cách dạy, chúng ta phải từ bỏ lối ra đề truyền thống để ra dạng đề mở như của Trung Quốc đã làm trong những năm qua.

Về cách ra đề:
Người Trung Quốc ra đề không rập khuôn, cứng nhắc. Không như ta học gì thì ra đề, thi nấy. Cuối năm thi TN, CĐ ĐH luôn có hạn chế chương trình: “Chủ yếu kiến thức nằm ở lớp cuối cấp” bài nào chưa học thì không được ra đề vào bài đó.