Bàn thêm Về 4 chữ: “ Thiết kiến nguỵ sứ”
trong văn bản Hịch tướng sỹ của Trần Quốc Tuấn.

Như ta đã biết Hịch tướng sỹ là “ áng thiên cổ hùng văn” lần đầu tiên được các chí sỹ yêu nước đầu thế kỉ XX dịch từ Đại Việt sử kí toàn thư của Ngô Sỹ Liên để nhằm mục đích tuyên truyền lòng yêu nước cho nhân dân.Tiêu đề Hịch tướng sỹ bắt đầu có từ đây vì trong Đại Việt sử kí chưa có tiêu đề. Sau này được các dịch giả như: Bùi Kỉ, Ngô Tất Tố…, nhóm tác giả Bùi Văn Nguyên, Lê Thước, nhóm biên soạn Thơ văn Lí Trần chỉnh lí và dịch lại. Bản dịch văn bản này đưa vào giảng dạy ở bậc học phổ thông được trích từ Hợp tuyển thơ văn Lí-Trần của Nhà xuất bản Văn học -1976, tính đến nay đã trên 30 năm. Điều này nói lên tính tối ưu của bản dịch được đưa vào nhà trường phổ thông hiện nay. Tuy vậy, theo tôi vẫn còn một vài chổ cần được bàn bạc nghiêm túc, nếu đúng cần được chỉnh lí trong đợt in sách giáo khoa sắp tới. Đó là trường hợp về bốn chữ: Thiết kiến nguỵ sứ” trong văn bản này.
Về vấn đề này tôi xin được trao đổi mấy ý như sau:
Tình hình về cách dịch 4 chữ này hiện nay:
- Hầu hết các văn bản khi dịch 4 chữ này đều dịch là: Ngó thấy sứ giặc (Bùi Kỉ, .nhóm biên soạn Thơ văn Lí Trần, một số tác giả khuyết danh.
- Giáo sư Nguyên và Giáo sư Thước dịch là: Liếc thấy sứ giặc.(Tập bài giảng ĐHSP).
- Ngô Tất Tố có lần dịch là: Chính mắt ngó thấy sứ nguỵ.
- Diễn đàn Hàng hải Việt Nam ( http://vinathuquan.net) và của Lê Quốc Quân đăng trên: blogspot.com có bản khuyết danh ghi là: “Lén nhìn sứ nguỵ”
2. Qua các cách dịch trên theo tôi phải dịch: “Thiết kiến nguỵ sứ “ là “ Lén nhìn sứ nguỵ” là đúng với nguyên tác hơn cả, đúng với tầm của một vị tướng lỗi lạc, văn võ song toàn như Trần Quốc Tuấn. Vì sao vậy? Tôi xin được lí giải như sau:
a. Về 4 chữ “Thiết kiến nguỵ sứ “ ta cần lưu ý:
* Hai chữ “Thiết kiến”:
-Trước hết là căn cứ vào hai bộ từ điển Hán Việt quen dùng hiện nay của các cụ: Đào Duy Anh (NXB KHXH-1976), Thiều Chữu ( NXB thành phố HCM-1998).
Chữ “ Thiết” ở đây theo từ điển được hiểu là: ăn cắp, ăn trộm, kẻ cắp.
- Hai là với Hưng Đạo Đại vương bằng lối khích tướng, ông chủ ý muốn đánh vào lòng tự trọng của tướng sỹ dưới quyền. Đường đường là một tướng Đại Việt mà khi nhìn tên nguỵ sứ mà vẫn còn lấm lét, vụng trộm, thiếu đường hoàng thì khi đối diện với thiên binh vạn mã của kẻ thù thì làm như thế nào?. Giáo sư Nguyên và Giáo sư Thước dịch là “ Liếc thấy sứ giặc” đã có sự xích lại gần nguyên tác hơn, thể hiện được 1 phần cái nhìn không dám nhìn thẳng của vị tướng nhà Trần qua từ “ Liếc”.
Ta không thể hiểu “ Thiết kiến” là “ Ngó thấy” được, mà phải dùng một trong các từ sau mới đúng